Groepsfoto aflevering 50st Fokker 50 frontsectie op Papendrecht. (foto: collectie Pieter van Wijngaarden)
Groepsfoto aflevering 50st Fokker 50 frontsectie op Papendrecht. (foto: collectie Pieter van Wijngaarden)

100 jaar Fokker vliegtuigen in Nederland

door Pieter van Wijngaarden

Papendrecht - De vliegtuigfabriek Fokker bestaat dit jaar honderd jaar. Een eeuw luchtvaart die dit jaar samen gevierd wordt met de even oude Koninklijke Luchtvaartmaatschappij KLM en Nationaal Luchtvaartlaboratorium NLR.

De vestiging Fokker Papendrecht bestaat dit jaar 52 jaar. Op 31 december 1967 droeg Aviolanda de sleutel over van een vliegtuigfabriek die toen precies veertig jaar in Papendrecht gevestigd was. We zijn nu honderd jaar verder vanaf het moment dat op 21 juli 1919 de vliegenier en vliegbouwer Anthony Fokker op 21 juli 1919 de Nederlandsche Vliegtuigenfabriek oprichtte.

Fokker will span the world again

Na een economisch rendabele tijd tussen de beide Wereldoorlogen maakte het bedrijf  in 1945 een moeilijke start. Er werden autobussen gebouwd, zweefvliegtuigen, zijspannen voor motorfietsen, jerrycans,  en huishoudelijke gereedschappen. Men stond te popelen om weer vliegtuigen te gaan bouwen. Eerst werd revisiewerk aangenomen voor de burgerluchtvaart, MLD en KLu. Er werden ontwerpen gemaakt voor de eerste eigen Fokkervliegtuigen. Dit waren vooral ontwerpen die het niet haalden.

Die de goedkeuring wel haalden was het F.25-zakenvliegtuig, het S.11/S.12-lesvliegtuig en de S.13 die niet verder kwam dan één prototype. Verder werd de Fokker S.14-straaltrainer voor de Klu gebouwd waarvan er slechts twintig werden afgenomen.

In 1951 verhuisde de fabriek naar Schiphol en in 1958 verscheen het ontwerp van wat later het grote succes zou worden voor Fokker, de tweemotorige  F.27 Friendship en Troopship. De F.27's werden op Schiphol geassembleerd. In Dordrecht, later Papendrecht, werden de vleugels en rompvoorstukken vervaardigd. De grote rompachterstukken en andere onderdelen kwamen bij andere Europese fabrieken vandaan. Ook Fairchild in de Verenigde Staten kreeg weer belangstelling voor Fokker en bouwde in licentie de F-27F.

Het volgende Fokker succes werd de met straalmotoren uitgeruste F.28. Hier werd ook weer nauw  samengewerkt met andere Europese vliegtuigfabrikanten. Bijzonder in de bouw van zowel van de F.27 als F.28 was het op grote schaal toepassen van gelijmde verbindingen.

Het debacle VFW-Fokker

In 1969 fuseerde Fokker met het Duitse Vereinigte Flugtechnische Werke (VFW) in Bremen tot VFW-Fokker. De fusie was geen succes en Frans Swartouw moest er aan te pas komen de economische schade die het bedrijf had opgelopen op te lossen. Hij gaf het startsein tot een wanhoopsoffensief. Er zouden twee nieuwe typen verkeersvliegtuigen worden ontwikkeld, de Fokker 50 en de Fokker 100, beide gemoderniseerde opvolgers van de F.27 en F.28.

De afzet van de nieuwe Fokker-familie deed het niet goed. Er  waren interne problemen bij nieuwe eigenaar Daimler-Benz met als gevolg dat het Fokker-concern op 15 maart 1996 failliet ging.

Delen van het originele bedrijf bleven na het faillissement overeind. De ruimtevaarttak ging als zelfstandig bedrijf verder. De fabrieken voor vliegtuigonderdelen en vliegtuigonderhoud/reparatie maakten vanaf 1996 als "Fokker Aviation" deel uit van het Stork-concern.

Vier Fokkerbedrijven

Nadat Stork de beschikking had gekregen over Fokker Aviation (Elmo - elektronica), FAS  (vliegtuigonderhoud) en Special Products werd deze ondergebracht in de Stork Aerospace Group. In 2007 kwam Stork in handen van het private equity fund Candover Partners.

Ook hier ging het niet goed met als gevolg dat "Fokker Aerospace" weer op eigen benen kwam te staan onder de naam: "Fokker Technologies" bestaande uit vier verschillende bedrijfsonderdelen: "Fokker Aerostructures", "Fokker Landing Gear", "Fokker Elmo" en "Fokker Services". In 2015 werd het bedrijf verkocht aan de Britse "GKN Aerospace".

Het huidige Fokker bouwt geen complete vliegtuigen meer, maar werkt samen met andere vliegtuigbouwers. Zij zijn gespecialiseerd in het maken van onderdelen, elektrische systemen en landingsgestellen alsmede het onderhoud aan helikopters en vliegtuigen. Het bedrijf voert onder andere onderhoud uit aan vliegtuigen die door Fokker Aircraft zijn gebouwd.

Meer berichten